Diaspora Suriname

Over verbinding, verwachtingen en de realiteit

De laatste jaren merk ik dat gesprekken over de Surinaamse diaspora steeds vaker opduiken. Op sociale media, tijdens gesprekken in het hotel, bij etentjes en borrels, en soms zelfs in de taxi. Steeds weer komt dezelfde vraag terug: wat kan de diaspora eigenlijk betekenen voor Suriname?

Het is een onderwerp dat aan beide kanten van de oceaan leeft. Veel Surinamers wonen in Nederland en vooral rond de viering van vijftig jaar onafhankelijkheid werd opnieuw stilgestaan bij hoeveel mensen destijds zijn vertrokken. Die geschiedenis is nog altijd voelbaar, zeker binnen families waarin de ene helft in Suriname woont en de andere al jaren in Nederland leeft. Afstand heeft die verbondenheid niet weggenomen.

Wat mij persoonlijk raakte in dit jubileumjaar, was de manier waarop Suriname wereldwijd aandacht kreeg. Vijftig jaar onafhankelijkheid in 2025 bracht momenten van trots en ontroering. De Surinaamse vlag als symbool op de UNESCO Qutub Minar in New Delhi bezorgde mij kippenvel. En dan was er dat magazine uit Bonn, gemaakt door Duitse gasten die bij ons in het hotel verbleven. Ze stuurden het later per e-mail toe. Een klein gebaar maar het voelde als een cadeautje.

Zulke momenten laten zien hoe Suriname, groot of klein, indruk maakt op mensen overal ter wereld. Tegelijkertijd blijft de meest terugkerende en soms ook gevoeligste vraag die over de diaspora zelf: over betrokkenheid, verwachtingen en de manier waarop die twee zich tot elkaar verhouden.

Een stroom Nederlanders naar Suriname
Wat mij opviel, was hoeveel Nederlanders naar Suriname zijn gekomen voor de viering van de onafhankelijkheid. Niet alleen Surinaamse Nederlanders, maar ook mensen die Suriname nog nooit eerder hadden bezocht. Dat raakte me. Het zegt iets over verbondenheid, over nieuwsgierigheid, en over het besef dat de gedeelde geschiedenis tussen Suriname en Nederland niet zomaar verdwijnt.

Voor veel mensen lijkt er een gevoel van band te bestaan tussen wat soms wordt gezien als “moederland” en “vaderland”. Zelfs wanneer Suriname geen deel is geweest van hun eigen leven. En juist daar ontstaat een interessante vraag: wat betekent die verbondenheid eigenlijk, en hoe krijgt die vorm?

Een lezing die meer losmaakte dan verwacht
Ik was uitgenodigd voor een lezing van Marcel La Rose in de bibliotheek van de Anton de Kom Universiteit. De avond ging over twee grote thema’s: de zogenoemde renteniersparadox en klimaatverandering.

Dat klinkt misschien zwaar, en dat is het onderwerp ergens ook. Tegelijk werd het op een manier gebracht die uitnodigde om na te denken. De renteniersparadox gaat er in essentie over dat landen die sterk afhankelijk worden van één belangrijke inkomstenbron, zoals olie, daar op de lange termijn ook kwetsbaar door kunnen worden. Met de recente olievondsten bevindt Suriname zich precies in dat spanningsveld.

Ook klimaatverandering kwam uitgebreid aan bod. Niet als iets abstracts, maar als iets wat hier al merkbaar is. We zien hoe de zee langzaam dichterbij komt, hoe regenpatronen veranderen, hoe het warmer wordt en hoe de natuur zich aanpast. Het zijn ontwikkelingen die niet ver weg zijn, maar onderdeel van het dagelijks leven.

Maar tijdens deze lezing gebeurde er iets bijzonders. Het gesprek verschoof onverwacht naar de diaspora. Dat was eigenlijk heel begrijpelijk. Het publiek was opvallend divers: Surinamers en Nederlanders, mensen uit de diaspora, studenten, professionals en zelfs enkele politici. Juist die mix van achtergronden en ervaringen maakte dat iedereen het onderwerp vanuit een andere invalshoek benaderde. Bijna vanzelf ontstond de vraag hoe al deze groepen, in het bijzonder de diaspora, op een betekenisvolle manier kunnen bijdragen aan Suriname.

Iemand in de zaal merkte op dat wie vanuit het buitenland terugkeert naar Suriname, misschien eerst de tijd moet nemen om opnieuw te landen en mee te draaien, in plaats van direct een leidinggevende rol te willen vervullen. Een ander stelde een vraag die zichtbaar bleef hangen: hoe kunnen mensen uit de diaspora betrokken zijn, zonder dat het voelt alsof zij komen uitleggen wat er moet gebeuren?

Op dat moment viel voor mij iets op z’n plek. Deze drie thema’s, de renteniersparadox, klimaatverandering en de diaspora, blijken nauw met elkaar verbonden. Ze raken allemaal aan vragen over zelfstandigheid en afhankelijkheid, over keuzes maken, verantwoordelijkheid nemen en vooral: samenwerken.

Als je echt wilt bijdragen, moet je er zijn
Ik merk dat dit onderwerp mij raakt, omdat het voortkomt uit mijn eigen leven tussen Nederland en Suriname. Voor mij betekent iets willen bijdragen aan Suriname dat je er ook werkelijk bent. Niet alleen als bezoeker, en niet vanaf een afstand met meningen, maar aanwezig in het dagelijks leven. Tussen de mensen, in het ritme van het land, in wat zich elke dag aandient.

Wat ik regelmatig zie, is dat mensen vanuit Nederland naar Suriname komen met verwachtingen die gevormd zijn door hoe het leven en werken in Nederland is ingericht. Maar Suriname ís Nederland niet. Het ligt in Zuid-Amerika en kent zijn eigen dynamiek, tempo en realiteit. Dat vraagt soms om opnieuw beginnen, om loslaten, en om het bijstellen van verwachtingen.

Wanneer je komt met vaste ideeën over inkomen, tempo of zekerheid, kan dat het lastig maken om echt aansluiting te vinden. Juist door ruimte te laten, te luisteren en mee te bewegen, ontstaat er verbinding en groeit het begrip. En misschien is dat wel de basis van werkelijk iets kunnen betekenen.

Mijn ouders vertrokken in 1974 van Suriname naar Nederland en bouwden stap voor stap een nieuw leven op. Ze pasten zich aan, leerden het tempo kennen, de cultuur en de regels. Dat is wat je doet wanneer je je ergens vestigt: je beweegt mee met het ritme van het land waarin je leeft.

In Suriname werkt dat niet anders. Wie hier komt wonen, of terugkeert, zal eerst aansluiting zoeken bij hoe het land leeft en werkt. Vanuit die verbinding ontstaat ruimte om werkelijk iets bij te dragen. Suriname heeft veel aan mensen die kennis en ervaring meebrengen uit Nederland, België, Duitsland, Noorwegen, Amerika of andere landen. Die bagage kan waardevol zijn, juist wanneer ze wordt ingebracht met begrip voor de lokale context.

Dat begrip groeit niet op afstand. Niet via sociale media, niet door luisteren of lezen alleen, en ook niet door het uitwisselen van meningen. Het ontstaat door aanwezig te zijn. Door te kijken, te luisteren, mee te doen en het dagelijks leven te ervaren.

Ik zeg vaak: misschien is de Nederlandse taal wel het enige wat Nederland en Suriname écht met elkaar verbindt. En zelfs die taal klinkt en voelt hier soms net even anders.

Waarom de gesprekken soms schuren
Dat gesprekken hierover soms spanning oproepen, heeft vaak te maken met verschillende verwachtingen en ervaringen. Veel mensen uit de diaspora voelen een sterke betrokkenheid bij Suriname. Ze denken vanuit de wens om iets bij te dragen, nemen kennis en ervaring mee die ze elders hebben opgedaan en voelen zich nog steeds verbonden met het land.

Tegelijkertijd kijken mensen die in Suriname wonen vanuit hun eigen dagelijkse realiteit. Zij ervaren hoe systemen hier werken, weten hoeveel inzet en doorzettingsvermogen er al jaren wordt gevraagd en voelen soms dat vergelijkingen met Nederland voorbijgaan aan die werkelijkheid.
Waar de één spreekt vanuit betrokkenheid en idealen, spreekt de ander vanuit geleefde ervaring. Juist daar kan het schuren: niet omdat de intenties botsen, maar omdat de uitgangspunten verschillen.

Misschien ontstaat er meer ruimte wanneer beide kanten eerst luisteren, voordat ze willen uitleggen. Want onder die verschillen ligt vaak hetzelfde verlangen: dat Suriname zich op een goede, eigen manier kan blijven ontwikkelen.
Beide kanten hebben hun waarheid. En daar zit geen schuldvraag in. Het is gewoon een verschil in ervaringen.

Wat betekent ‘bijdragen’ nu écht?
Bijdragen betekent niet automatisch geld sturen of bij voorbeeld een stichting oprichten. Het betekent ook niet dat je komt uitleggen wat anders of beter moet. In de kern gaat bijdragen over iets veel eenvoudigers en tegelijk iets veel uitdagenders.
Het gaat over aanwezig zijn. Over luisteren. Over meedoen. Over respect hebben voor de lokale cultuur en bereid zijn mee te bewegen met hoe het leven en werken in Suriname vorm krijgen.

Suriname is een land vol kansen én uitdagingen. Maar de mensen die hier wonen, werken elke dag al aan oplossingen, vaak onder omstandigheden die van buitenaf niet altijd zichtbaar zijn. De vraag is dan ook niet óf de diaspora iets kan betekenen, maar hoe je kunt aansluiten zonder eroverheen te stappen.
Misschien begint dat met komen. Al is het maar voor een periode van oriëntatie. Met het loslaten van verwachtingen, zeker die rondom inkomen, functies of status. Met opnieuw leren kijken naar de cultuur en erkennen dat Suriname geen verlengstuk is van Nederland.

Kennis en ervaring kunnen waardevol zijn, zolang ze worden ingebracht met bescheidenheid. Niet boven anderen, maar naast hen. Door eerst te luisteren en pas daarna te spreken. Door samen te werken in plaats van afzonderlijk.
Zo bekeken is bijdragen geen groot gebaar, maar een houding. Eenvoudig in woorden, complex in de praktijk. Misschien juist daarom zo wezenlijk.

Tot slot
De Surinaamse diaspora is groot, betrokken, creatief en vol ambitie. Dat zijn kwaliteiten die van grote waarde kunnen zijn voor Suriname, mits ze op een manier worden ingebracht die recht doet aan de werkelijkheid hier. Suriname heeft geen redders nodig. Wat het nodig heeft, zijn meebouwers: mensen die bereid zijn met beide benen in de Surinaamse realiteit te staan.

Uiteindelijk gaat het misschien hierom: diaspora en Suriname zijn geen gescheiden werelden. Ze vormen samen één doorlopend verhaal. Een verhaal dat verder kan groeien wanneer beide kanten elkaar benaderen met openheid, respect en de bereidheid om samen op te trekken.

Beeld: AI-generatie